HERCVLES FVRENS PERSONAE: IVNO AMPHITRYON MEGARA LYCVS HERCVLES THESEVS CHORVS SCAENA THEBIS IVNO Soror Tonantis (hoc enim solum mihi nomen relictum est) semper alienum Iouem ac templa summi uidua deserui aetheris locumque caelo pulsa paelicibus dedi; tellus colenda est, paelices caelum tenent: hinc Arctos alta parte glacialis poli sublime classes sidus Argolicas agit; hinc, qua recenti uere laxatur dies, Tyriae per undas uector Europae nitet; illinc timendum ratibus ac ponto gregem passim uagantes exserunt Atlantides; ferro minax hinc terret Orion deos suasque Perseus aureus stellas habet; hinc clara gemini signa Tyndaridae micant quibusque natis mobilis tellus stetit. Nec ipse tantum Bacchus aut Bacchi parens adiere superos: ne qua pars probro uacet, mundus puellae serta Cnosiacae gerit. Sed uetera sero querimur ... ... una me dira ac fera Thebana tellus matribus sparsa impiis quotiens nouercam fecit! escendat licet meumque uictrix teneat Alcmene locum, pariterque natus astra promissa occupet, in cuius ortus mundus impendit diem tardusque Eoo Phoebus effulsit mari retinere mersum iussus Oceano iubar? non sic abibunt odia; uiuaces aget uiolentus iras animus et saeuus dolor aeterna bella pace sublata geret. Quae bella? quidquid horridum tellus creat inimica, quidquid pontus aut aer tulit terribile dirum pestilens atrox ferum, fractum atque domitum est. Superat et crescit malis iraque nostra fruitur; in laudes suas mea uertit odia: dum nimis saeua impero, patrem probaui, gloriae feci locum. Qua Sol reducens quaque deponens diem binos propinqua tinguit Aethiopas face, indomita uirtus colitur et toto deus narratur orbe. Monstra iam desunt mihi minorque labor est Herculi iussa exsequi, quam mihi iubere: laetus imperia excipit. Quae fera tyranni iussa uiolento queant nocere iuueni? nempe pro telis gerit quae timuit et quae fudit: armatus uenit leone et hydra. Nec satis terrae patent: effregit ecce limen inferni Iouis et opima uicti regis ad superos refert. Parum est reuerti, foedus umbrarum perit: uidi ipsa, uidi nocte discussa inferum et Dite domito spolia iactantem patri fraterna. Cur non uinctum et oppressum trahit ipsum catenis paria sortitum Ioui Ereboque capto potitur? en retegit Styga! patefacta ab imis manibus retro uia est et sacra dirae mortis in aperto iacent. At ille, rupto carcere umbrarum ferox, de me triumphat et superbifica manu atrum per urbes ducit Argolicas canem. Viso labantem Cerbero uidi diem pauidumque Solem; me quoque inuasit tremor, et terna monstri colla deuicti intuens timui imperasse. Leuia sed nimium queror; caelo timendum est, regna ne summa occupet qui uicit ima: sceptra praeripiet patri. Nec in astra lenta ueniet ut Bacchus uia: iter ruina quaeret et uacuo uolet regnare mundo. Robore experto tumet, et posse caelum uiribus uinci suis didicit ferendo; subdidit mundo caput mediusque collo sedit Herculeo polus nec flexit umeros molis immensae labor; immota ceruix sidera et caelum tulit et me prementem: quaerit ad superos uiam. Perge, ira, perge et magna meditantem opprime, congredere, manibus ipsa dilacera tuis: quid tanta mandas odia? discedant ferae, ipse imperando fessus Eurystheus uacet. Titanas ausos rumpere imperium Iouis emitte, Siculi uerticis laxa specum, tellus gigante Doris excusso tremens supposita monstri colla terrifici leuet, sublimis alias Luna concipiat feras sed uicit ista. quaeris Alcidae parem? nemo est nisi ipse: bella iam secum gerat. Adsint ab imo Tartari fundo excitae Eumenides, ignem flammeae spargant comae, uiperea saeuae uerbera incutiant manus. I nunc, superbe, caelitum sedes pete, humana temne. Iam Styga et manes, ferox, fugisse credis? hic tibi ostendam inferos. Reuocabo in alta conditam caligine, ultra nocentum exilia, discordem deam quam munit ingens montis oppositi specus; educam et imo Ditis e regno extraham quidquid relictum est: ueniet inuisum Scelus suumque lambens sanguinem Impietas ferox Errorque et in se semper armatus Furor - hoc hoc ministro noster utatur dolor. Incipite, famulae Ditis, ardentem citae concutite pinum et agmen horrendum anguibus Megaera ducat atque luctifica manu uastam rogo flagrante corripiat trabem. Hoc agite, poenas petite uiolatae Stygis; concutite pectus, acrior mentem excoquat quam qui caminis ignis Aetnaeis furit. Vt possit animum captus Alcides agi, magno furore percitus, nobis prius insaniendum est: Iuno, cur nondum furis? me me, sorores, mente deiectam mea uersate primam, facere si quicquam apparo dignum nouerca. Vota mutentur mea: natos reuersus uideat incolumes pater manuque fortis redeat. Inueni diem, inuisa quo nos Herculis uirtus iuuet. Me uicit? et se uincat et cupiat mori ab inferis reuersus. Hic prosit mihi Ioue esse genitum. Stabo et, ut certo exeant emissa neruo tela, librabo manu, regam furentis arma, pugnanti Herculi tandem fauebo - scelere perfecto licet admittat illas genitor in caelum manus. Mouenda iam sunt bella: clarescit dies ortuque Titan lucidus croceo subit. CHORVS Iam rara micant sidera prono languida mundo, nox uicta uagos contrahit ignes luce renata, cogit nitidum Phosphoros agmen; signum celsi glaciale poli septem stellis Arcados ursae lucem uerso temone uocat. Iam caeruleis euectus aquis Titan summa prospicit Oeta; iam Cadmeis incluta Bacchis aspersa die dumeta rubent Phoebique fugit reditura soror. Pendet summo stridula ramo pinnasque nouo tradere soli gestit querulos inter nidos Thracia paelex, turbaque circa confusa sonat murmure mixto testata diem. Labor exoritur durus et omnis agitat curas aperitque domos: pastor gelida cana pruina grege dimisso pabula carpit; ludit prato liber aperto nondum rupta fronte iuuencus, uacuae reparant ubera matres; errat cursu leuis incerto molli petulans haedus in herba. Carbasa uentis credit dubius nauita uitae laxos aura complente sinus. Hic exesis pendens scopulis aut deceptos instruit hamos aut suspensus spectat pressa praemia dextra: sentit tremulum linea piscem. Haec, innocuae quibus est uitae tranquilla quies et laeta suo paruoque domus. Spes immanes urbibus errant trepidique metus: ille superbos aditus regum durasque fores expers somni colit, hic nullo fine beatas componit opes gazis inhians et congesto pauper in auro. Illum populi fauor attonitum fluctuque magis mobile uulgus aura tumidum tollit inani; hic clamosi rabiosa fori iurgia uendens improbus iras et uerba locat. Nouit paucos secura quies, qui uelocis memores aeui tempora numquam reditura tenent. Dum fata sinunt, uiuite laeti: properat cursu uita citato uolucrique die rota praecipitis uertitur anni. Durae peragunt pensa sorores nec sua retro fila reuoluunt. At gens hominum fertur rapidis obuia fatis incerta sui: Stygias ultro quaerimus undas. Nimium, Alcide, pectore forti properas maestos uisere manes: certo ueniunt tempore Parcae, nulli iusso cessare licet, nulli scriptum proferre diem: recipit populos urna citatos. Alium multis gloria terris tradat et omnes fama per urbes garrula laudet caeloque parem tollat et astris, alius curru sublimis eat: me mea tellus lare secreto tutoque tegat. Venit ad pigros cana senectus, humilique loco sed certa sedet sordida paruae fortuna domus: alte uirtus animosa cadit. Sed maesta uenit crine soluto Megara paruum comitata gregem, tardusque senio graditur Alcidae parens. AMPHITRYON O magne Olympi rector et mundi arbiter, iam statue tandem grauibus aerumnis modum finemque cladi. Nulla lux umquam mihi secura fulsit: finis alterius mali gradus est futuri. Protinus reduci nouus paratur hostis; antequam laetam domum contingat, aliud iussus ad bellum meat; nec ulla requies tempus aut ullum uacat, nisi dum iubetur. Sequitur a primo statim infesta Iuno: numquid immunis fuit infantis aetas? monstra superauit prius quam nosse posset. Gemina cristati caput angues ferebant ora, quos contra obuius reptauit infans igneos serpentium oculos remisso pectore ac placido intuens; artos serenis uultibus nodos tulit, et tumida tenera guttura elidens manu prolusit hydrae. Maenali pernix fera, multo decorum praeferens auro caput, deprensa cursu; maximus Nemeae timor pressus lacertis gemuit Herculeis leo. Quid stabula memorem dira Bistonii gregis suisque regem pabulum armentis datum, solitumque densis hispidum Erymanthi iugis Arcadia quatere nemora Maenalium suem, taurumque centum non leuem populis metum? inter remotos gentis Hesperiae greges pastor triformis litoris Tartessii peremptus, acta est praeda ab occasu ultimo: notum Cithaeron pauit Oceano pecus. penetrare iussus solis aestiui plagas et adusta medius regna quae torret dies utrimque montes soluit ac rupto obice latam ruenti fecit Oceano uiam. Post haec adortus nemoris opulenti domos aurifera uigilis spolia serpentis tulit. Quid? saeua Lernae monstra, numerosum malum, non igne demum uicit et docuit mori, solitasque pinnis condere obductis diem petit ab ipsis nubibus Stymphalidas? non uicit illum caelibis semper tori regina gentis uidua Thermodontiae, nec ad omne clarum facinus audaces manus stabuli fugauit turpis Augei labor. Quid ista prosunt? orbe defenso caret. Sensere terrae pacis auctorem suae abesse terris: prosperum ac felix scelus uirtus uocatur; sontibus parent boni, ius est in armis, opprimit leges timor. Ante ora uidi nostra truculenta manu gnatos paterni cadere regni uindices ipsumque, Cadmi nobilis stirpem ultimam, occidere, uidi regium capiti decus cum capite raptum - quis satis Thebas fleat? ferax deorum terra, quem dominum tremit! e cuius aruis eque fecundo sinu stricto iuuentus orta cum ferro stetit cuiusque muros natus Amphion Ioue struxit canoro saxa modulatu trahens, in cuius urbem non semel diuum parens caelo relicto uenit, haec quae caelites recepit et quae fecit et - fas sit loqui - fortasse faciet, sordido premitur iugo. Cadmea proles atque Ophionium genus, quo reccidistis? tremitis ignauum exulem, suis carentem finibus, nostris grauem. Qui scelera terra quique persequitur mari ac saeua iusta sceptra confregit manu nunc seruit absens fertque quae fieri uetat, tenetque Thebas exul Herculeas Lycus. - Sed non tenebit. Aderit et poenas petet subitusque ad astra emerget; inueniet uiam aut faciet. Adsis sospes et remees tuis tandemque uenias uictor ad uictam domum. MEGARA Emerge, coniunx, atque dispulsas manu abrumpe tenebras; nulla si retro uia iterque clusum est, orbe diducto redi et quidquid atra nocte possessum latet emitte tecum. Dirutis qualis iugis praeceps citato flumini quaerens iter quondam stetisti, scissa cum uasto impetu patuere Tempe, pectore impulsus tuo huc mons et illuc cecidit, et rupto aggere noua cucurrit Thessalus torrens uia: talis, parentes liberos patriam petens, erumpe rerum terminos tecum efferens, et quidquid auida tot per annorum gradus abscondit aetas redde et oblitos sui lucisque pauidos ante te populos age: indigna te sunt spolia, si tantum refers quantum imperatum est. Magna sed nimium loquor ignara nostrae sortis. Vnde illum mihi quo te tuamque dexteram amplectar diem reditusque lentos nec mei memores querar? tum tibi, deorum ductor, indomiti ferent centena tauri colla; tibi, frugum potens, secreta reddam sacra; tibi muta fide longas Eleusin tacita iactabit faces. Tum restitutas fratribus rebor meis animas et ipsum regna moderantem sua florere patrem. Si qua te maior tenet clausum potestas, sequimur: aut omnis tuo defende reditu sospes aut omnes trahe. - Trahes nec ullus eriget fractos deus. AM. O socia nostri sanguinis, casta fide seruans torum gnatosque magnanimi Herculis, meliora mente concipe atque animum excita. Aderit profecto, qualis ex omni solet labore, maior. ME. Quod nimis miseri uolunt, hoc facile credunt. AM. Immo quod metuunt nimis numquam moueri posse nec tolli putant: prona est timoris semper in peius fides. ME. Demersus ac defossus et toto insuper oppressus orbe quam uiam ad superos habet? AM. Quam tunc habebat cum per arentem plagam et fluctuantes more turbati maris adit harenas bisque discedens fretum et bis recurrens, cumque deserta rate deprensus haesit Syrtium breuibus uadis et puppe fixa maria superauit pedes. ME. Iniqua raro maximis uirtutibus fortuna parcit; nemo se tuto diu periculis offerre tam crebris potest: quem saepe transit casus, aliquando inuenit. Sed ecce saeuus ac minas uultu gerens et qualis animo est talis incessu uenit aliena dextra sceptra concutiens Lycus. LYCVS Vrbis regens opulenta Thebanae loca et omne quidquid uberis cingit soli obliqua Phocis, quidquid Ismenos rigat, quidquid Cithaeron uertice excelso uidet et bina findens Isthmos exilis freta, non uetera patriae iura possideo domus ignauus heres; nobiles non sunt mihi aui nec altis inclitum titulis genus, sed clara uirtus: qui genus iactat suum, aliena laudat. Rapta sed trepida manu sceptra optinentur; omnis in ferro est salus: quod ciuibus tenere te inuitis scias, strictus tuetur ensis. Alieno in loco haut stabile regnum est; una sed nostras potest fundare uires iuncta regali face thalamisque Megara: ducet e genere inclito nouitas colorem nostra. Non equidem reor fore ut recuset ac meos spernat toros; quod si impotenti pertinax animo abnuet, stat tollere omnem penitus Herculeam domum. Inuidia factum ac sermo popularis premet? ars prima regni est posse in inuidia pati. Temptemus igitur, fors dedit nobis locum; namque ipsa, tristi uestis obtentu caput uelata, iuxta praesides adstat deos, laterique adhaeret uerus Alcidae sator. ME. Quidnam iste, nostri generis exitium ac lues, noui parat? quid temptat? LY. O clarum trahens a stirpe nomen regia, facilis mea parumper aure uerba patienti excipe. Si aeterna semper odia mortales gerant, nec coeptus umquam cedat ex animis furor, sed arma felix teneat, infelix paret, nihil relinquent bella; tum uastis ager squalebit aruis, subdita tectis face altus sepultas obruet gentes cinis. Pacem reduci uelle uictori expedit, uicto necesse est - particeps regno ueni; sociemur animis; pignus hoc fidei cape: continge dextram. Quid truci uultu siles? ME. Egone ut parentis sanguine aspersam manum fratrumque gemina caede contingam? prius extinguet ortus, referet occasus diem, pax ante fida niuibus et flammis erit et Scylla Siculum iunget Ausonio latus, priusque multo uicibus alternis fugax Euripus unda stabit Euboica piger. Patrem abstulisti, regna, germanos, larem patrium - quid ultra est? una res superest mihi fratre ac parente carior, regno ac lare: odium tui, quod esse cum populo mihi commune doleo: pars quota ex isto mea est? Dominare tumidus, spiritus altos gere: sequitur superbos ultor a tergo deus. Thebana noui regna: quid matres loquar passas et ausas scelera? quid geminum nefas mixtumque nomen coniugis gnati patris? quid bina fratrum castra? quid totidem rogos? riget superbo Tantalis luctu parens maestusque Phrygio manat in Sipylo lapis. Quin ipse toruum subrigens crista caput Illyrica Cadmus regna permensus fuga longas reliquit corporis tracti notas. Haec te manent exempla: dominare ut libet, dum solita regni fata te nostri uocent. LY. Agedum efferatas rabida uoces amoue et disce regum imperia ab Alcide pati. ego rapta quamuis sceptra uictrici geram dextra regamque cuncta sine legum metu quas arma uincunt, pauca pro causa loquar nostra. Cruento cecidit in bello pater? cecidere fratres? arma non seruant modum; nec temperari facile nec reprimi potest stricti ensis ira; bella delectat cruor. Sed ille regno pro suo, nos improba cupidine acti? quaeritur belli exitus, non causa. Sed nunc pereat omnis memoria: cum uictor arma posuit, et uictum decet deponere odia. Non ut inflexo genu regnantem adores petimus: hoc ipsum placet animo ruinas quod capis magno tuas; es rege coniunx digna: sociemus toros. ME. Gelidus per artus uadit exsanguis tremor. Quod facinus aures pepulit? haut equidem horrui, cum pace rupta bellicus muros fragor circumsonaret, pertuli intrepide omnia: thalamos tremesco; capta nunc uideor mihi. - Grauent catenae corpus et longa fame mors protrahatur lenta: non uincet fidem uis ulla nostram; moriar, Alcide, tua. LY. Animosne mersus inferis coniunx facit? ME. Inferna tetigit, posset ut supera assequi. LY. Telluris illum pondus immensae premit. ME. Nullo premetur onere, qui caelum tulit. LY. Cogere. ME. Cogi qui potest nescit mori. LY. Effare thalamis quod nouis potius parem regale munus. ME. Aut tuam mortem aut meam. LY. Moriere demens. ME. Coniugi occurram meo. LY. Sceptrone nostro famulus est potior tibi? ME. Quot iste famulus tradidit reges neci! LY. Cur ergo regi seruit et patitur iugum? ME. Imperia dura tolle: quid uirtus erit? LY. Obici feris monstrisque uirtutem putas? ME. Virtutis est domare quae cuncti pauent. LY. Tenebrae sequentem magna Tartareae premunt. ME. Non est ad astra mollis e terris uia. LY. Quo patre genitus caelitum sperat domos? AM. Miseranda coniunx Herculis magni, sile: partes meae sunt reddere Alcidae patrem genusque uerum. Post tot ingentis uiri memoranda facta postque pacatum manu quodcumque Titan ortus et labens uidet, post monstra tot perdomita, post Phlegram impio sparsam cruore postque defensos deos nondum liquet de patre? mentimur Iouem? Iunonis odio crede. LY. Quid uiolas Iouem? mortale caelo non potest iungi genus. AM. Communis ista pluribus causa est deis. LY. Famuline fuerant ante quam fierent dei? AM. Pastor Pheraeos Delius pauit greges. LY. Sed non per omnes exul errauit plagas. AM. Quem profuga terra mater errante edidit? LY. Num monstra saeua Phoebus aut timuit feras? AM. Primus sagittas imbuit Phoebi draco. LY. Quam grauia partus tulerit ignoras mala? AM. E matris utero fulmine eiectus puer mox fulminanti proximus patri stetit. Quid? qui gubernat astra, qui nubes quatit, non latuit infans rupis exesae specu? sollicita tanti pretia natales habent semperque magno constitit nasci deum. LY. Quemcumque miserum uideris, hominem scias. AM. Quemcumque fortem uideris, miserum neges. LY. Fortem uocemus cuius ex umeris leo, donum puellae factus, et claua excidit fulsitque pictum ueste Sidonia latus? fortem uocemus cuius horrentes comae maduere nardo, laude qui notas manus ad non uirilem tympani mouit sonum, mitra ferocem barbara frontem premens? AM. Non erubescit Bacchus effusos tener sparsisse crines nec manu molli leuem uibrare thyrsum, cum parum forti gradu auro decorum syrma barbarico trahit: post multa uirtus opera laxari solet. LY. Hoc Euryti fatetur euersi domus pecorumque ritu uirginum oppressi greges; hoc nulla Iuno, nullus Eurystheus iubet: ipsius haec sunt opera. AM. Non nosti omnia: ipsius opus est caestibus fractus suis Eryx et Eryci iunctus Antaeus Libys, et qui hospitali caede manantes foci bibere iustum sanguinem Busiridis; ipsius opus est uulneri et ferro obuius mortem coactus integer Cycnus pati, nec unus una Geryon uictus manu. Eris inter istos - qui tamen nullo stupro laesere thalamos. LY. Quod Ioui hoc regi licet: Ioui dedisti coniugem, regi dabit; et te magistro non nouum hoc discet nurus, etiam uiro probante meliorem sequi. Sin copulari pertinax taedis negat, uel ex coacta nobilem partum feram. ME. Vmbrae Creontis et penates Labdaci et nuptiales impii Oedipodae faces, nunc solita nostro fata coniugio date. Nunc nunc, cruentae regis Aegypti nurus, adeste multo sanguine infectae manus. Dest una numero Danais: explebo nefas. LY. Coniugia quoniam peruicax nostra abnuis regemque terres, sceptra quid possint scies. Complectere aras: nullus eripiet deus te mihi, nec orbe si remolito queat ad supera uictor numina Alcides uehi. Congerite siluas: templa supplicibus suis iniecta flagrent, coniugem et totum gregem consumat unus igne subiecto rogus. AM. Hoc munus a te genitor Alcidae peto, rogare quod me deceat, ut primus cadam. LY. Qui morte cunctos luere supplicium iubet nescit tyrannus esse: diuersa inroga; miserum ueta perire, felicem iube. Ego, dum cremandis trabibus accrescit rogus, sacro regentem maria uotiuo colam. AM. Pro numinum uis summa, pro caelestium rector parensque, cuius excussis tremunt humana telis, impiam regis feri compesce dextram! - quid deos frustra precor? ubicumque es, audi, gnate. - Cur subito labant agitata motu templa? cur mugit solum? infernus imo sonuit e fundo fragor. Audimur! est est sonitus Herculei gradus. CHORVS O Fortuna uiris inuida fortibus, quam non aequa bonis praemia diuidis! Eurystheus facili regnet in otio, Alcmena genitus bella per omnia monstris exagitet caeliferam manum? serpentis resecet colla feracia, deceptis referat mala sororibus, cum somno dederit peruigiles genas pomis diuitibus praepositus draco? Intrauit Scythiae multiuagas domos et gentes patriis sedibus hospitas, calcauitque freti terga rigentia et mutis tacitum litoribus mare. Illic dura carent aequora fluctibus, et qua plena rates carbasa tenderent, intonsis teritur semita Sarmatis. Stat pontus, uicibus mobilis annuis, nauem nunc facilis, nunc equitem pati. Illic quae uiduis gentibus imperat, aurato religans ilia balteo, detraxit spolium nobile corpori et peltam et niuei uincula pectoris, uictorem posito suspiciens genu. Qua spe praecipites actus ad inferos, audax ire uias inremeabiles, uidisti Siculae regna Proserpinae? illic nulla noto nulla fauonio consurgunt tumidis fluctibus aequora; non illic geminum Tyndaridae genus succurrunt timidis sidera nauibus: stat nigro pelagus gurgite languidum, et cum Mors auidis pallida dentibus gentes innumeras manibus intulit, uno tot populi remige transeunt. Euincas utinam iura ferae Stygis Parcarumque colos non reuocabiles. Hic qui rex populis pluribus imperat, bello cum peteres Nestoream Pylon, tecum conseruit pestiferas manus telum tergemina cuspide praeferens: effugit tenui uulnere saucius et mortis dominus pertimuit mori. fatum rumpe manu, tristibus inferis prospectus pateat lucis et inuius limes det faciles ad superos uias. Immites potuit flectere cantibus umbrarum dominos et prece supplici Orpheus, Eurydicen dum repetit suam. Quae siluas et aues saxaque traxerat ars, quae praebuerat fluminibus moras, ad cuius sonitum constiterant ferae, mulcet non solitis uocibus inferos, et surdis resonat clarius in locis. Deflent Eumenides Threiciam nurum, deflent et lacrimis difficiles dei, et qui fronte nimis crimina tetrica quaerunt ac ueteres excutiunt reos flentes Eurydicen iuridici sedent. Tandem mortis ait "uincimur" arbiter, "euade" ad superos, lege tamen data: tu post terga tui perge uiri comes, tu non ante tuam respice coniugem, quam cum clara deos obtulerit dies Spartanique aderit ianua Taenari." Odit uerus amor nec patitur moras: munus dum properat cernere, perdidit. Quae uinci potuit regia carmine, haec uinci poterit regia uiribus. HERCVLES O lucis almae rector et caeli decus, qui alterna curru spatia flammifero ambiens inlustre laetis exseris terris caput, da, Phoebe, ueniam, si quid inlicitum tui uidere uultus: iussus in lucem extuli arcana mundi. Tuque, caelestum arbiter parensque, uisus fulmine opposito tege; et tu, secundo maria qui sceptro regis, imas pete undas. Quisquis ex alto aspicit terrena, facie pollui metuens noua, aciem reflectat oraque in caelum erigat portenta fugiens: hoc nefas cernant duo, qui aduexit et quae iussit. In poenas meas atque in labores non satis terrae patent Iunonis odio: uidi inaccessa omnibus, ignota Phoebo quaeque deterior polus obscura diro spatia concessit Ioui; et, si placerent tertiae sortis loca, regnare potui: noctis aeternae chaos et nocte quiddam grauius et tristes deos et fata uici. Morte contempta redi: quid restat aliud? Vidi et ostendi inferos: da si quid ultra est, iam diu pateris manus cessare nostras, Iuno: quae uinci iubes? Sed templa quare miles infestus tenet limenque sacrum terror armorum obsidet? AMPHITRYON Vtrumne uisus uota decipiunt meos, an ille domitor orbis et Graium decus tristi silentem nubilo liquit domum? Estne ille natus? Membra laetitia stupent. O nate, certa at sera Thebarum salus, teneone in auras editum an uana fruor deceptus umbra? Tune es? Agnosco toros umerosque et alto nobile in trunco caput. HE. Vnde iste, genitor, squalor et lugubribus amicta coniunx? Vnde tam foedo obsiti paedore nati? Quae domum clades grauat? AM. Socer est peremptus, regna possedit Lycus, natos parentem coniugem leto petit. HE. Ingrata tellus, nemo ad Herculeae domus auxilia uenit? Vidit hoc tantum nefas defensus orbis? - Cur diem questu tero? Mactetur hostis, hanc ferat uirtus notam fiatque summus hostis Alcidae Lycus. Ad hauriendum sanguinem inimicum feror; Theseu, resiste, ne qua uis subita ingruat. Me bella poscunt, differ amplexus, parens, coniunxque differ. Nuntiet Diti Lycus me iam redisse. THESEVS Flebilem ex oculis fuga, regina, uultum, tuque nato sospite lacrimas cadentes reprime: si noui Herculem, Lycus Creonti debitas poenas dabit. Lentum est dabit: dat; hoc quoque est lentum: dedit. AM. Votum secundet qui potest nostrum deus rebusque lassis adsit. O magni comes magnanime nati, pande uirtutum ordinem, quam longa maestos ducat ad manes uia, ut uincla tulerit dura Tartareus canis. TH. Memorare cogis acta securae quoque horrenda menti. Vix adhuc certa est fides uitalis aurae, torpet acies luminum hebetesque uisus uix diem insuetum ferunt. AM. Peruince, Theseu, quidquid alto in pectore remanet pauoris neue te fructu optimo frauda laborum: quae fuit durum pati, meminisse dulce est. Fare casus horridos. TH. Fas omne mundi teque dominantem precor regno capaci teque quam toto inrita quaesiuit orbe mater, ut iura abdita et operta terris liceat impune eloqui. Spartana tellus nobile attollit iugum, densis ubi aequor Taenarus siluis premit; hic ora soluit Ditis inuisi domus hiatque rupes alta et immenso specu ingens uorago faucibus uastis patet latumque pandit omnibus populis iter. Non caeca tenebris incipit primo uia; tenuis relictae lucis a tergo nitor fulgorque dubius solis adflicti cadit et ludit aciem: nocte sic mixta solet praebere lumen primus aut serus dies. Hinc ampla uacuis spatia laxantur locis, in quae omne mersum pergat humanum genus. Nec ire labor est; ipsa deducit uia: ut saepe puppes aestus inuitas rapit, sic pronus aer urguet atque auidum chaos, gradumque retro flectere haut umquam sinunt umbrae tenaces. Intus immenso sinu placido quieta labitur Lethe uado demitque curas, neue remeandi amplius pateat facultas, flexibus multis grauem inuoluit amnem: qualis incertis uagus Maeander undis ludit et cedit sibi instatque dubius litus an fontem petat. Palus inertis foeda Cocyti iacet; hic uultur, illic luctifer bubo gemit omenque triste resonat infaustae strigis. Horrent opaca fronde nigrantes comae taxo imminente, quam tenet segnis Sopor, Famesque maesta tabido rictu iacet Pudorque serus conscios uultus tegit. Metus Pauorque, Funus et frendens Dolor aterque Luctus sequitur et Morbus tremens et cincta ferro Bella; in extremo abdita iners Senectus adiuuat baculo gradum. AM. Estne aliqua tellus Cereris aut Bacchi ferax? TH. Non prata uiridi laeta facie germinant nec adulta leni fluctuat Zephyro seges; non ulla ramos silua pomiferos habet: sterilis profundi uastitas squalet soli et foeda tellus torpet aeterno situ. [rerumque maestus finis et mundi ultima] Immotus aer haeret et pigro sedet nox atra mundo: cuncta maerore horrida ipsaque morte peior est mortis locus. AM. Quid ille opaca qui regit sceptro loca? qua sede positus temperat populos leues? TH. Est in recessu Tartari obscuro locus, quem grauibus umbris spissa caligo alligat. A fonte discors manat hinc uno latex, alter quieto similis (hunc iurant dei) tacente sacram deuehens fluuio Styga; at hic tumultu rapitur ingenti ferox et saxa fluctu uoluit Acheron inuius renauigari. Cingitur duplici uado aduersa Ditis regia, atque ingens domus umbrante luco tegitur. Hic uasto specu pendent tyranni limina, hoc umbris iter, haec porta regni. Campus hanc circa iacet, in quo superbo digerit uultu sedens animas recentes. Dira maiestas deo, frons torua, fratrum quae tamen specimen gerat gentisque tantae, uultus est illi Iouis, sed fulminantis: magna pars regni trucis est ipse dominus, cuius aspectus timet quidquid timetur. AM. Verane est fama inferis tam sera reddi iura et oblitos sui sceleris nocentes debitas poenas dare? quis iste ueri rector atque aequi arbiter? TH. Non unus alta sede quaesitor sedens iudicia trepidis sera sortitur reis. Aditur illo Gnosius Minos foro, Rhadamanthus illo, Thetidis hoc audit socer. Quod quisque fecit, patitur; auctorem scelus repetit suoque premitur exemplo nocens: uidi cruentos carcere includi duces et impotentis terga plebeia manu scindi tyranni. Quisquis est placide potens dominusque uitae seruat innocuas manus et incruentum mitis imperium regit animoque parcit, longa permensus diu felicis aeui spatia uel caelum petit uel laeta felix nemoris Elysii loca, iudex futurus. Sanguine humano abstine quicumque regnas: scelera taxantur modo maiore uestra. AM. Certus inclusos tenet locus nocentes? utque fert fama, impios supplicia uinclis saeua perpetuis domant? TH. Rapitur uolucri tortus Ixion rota; ceruice saxum grande Sisyphia sedet; in amne medio faucibus siccis senex sectatur undas, alluit mentum latex, fidemque cum iam saepe decepto dedit, perit unda in ore; poma destituunt famem. praebet uolucri Tityos aeternas dapes urnasque frustra Danaides plenas gerunt; errant furentes impiae Cadmeides terretque mensas auida Phineas auis. AM. Nunc ede nati nobilem pugnam mei. Patrui uolentis munus an spolium refert? TH. Ferale tardis imminet saxum uadis, stupente ubi unda segne torpescit fretum. Hunc seruat amnem cultu et aspectu horridus pauidosque manes squalidus gestat senex. Impexa pendet barba, deformem sinum nodus coercet, concauae lucent genae; regit ipse longo portitor conto ratem. Hic onere uacuus litori puppem applicans repetebat umbras; poscit Alcides uiam cedente turba; dirus exclamat Charon: "quo pergis, audax? siste properantem gradum." Non passus ullas natus Alcmena moras ipso coactum nauitam conto domat scanditque puppem. Cumba populorum capax succubuit uni; sidit et grauior ratis utrimque Lethen latere titubanti bibit. Tunc uicta trepidant monstra, Centauri truces Lapithaeque multo in bella succensi mero; Stygiae paludis ultimos quaerens sinus fecunda mergit capita Lernaeus labor. Post haec auari Ditis apparet domus: hic saeuus umbras territat Stygius canis, qui trina uasto capita concutiens sono regnum tuetur. Sordidum tabo caput lambunt colubrae, uiperis horrent iubae longusque torta sibilat cauda draco. par ira formae: sensit ut motus pedum, attollit hirtas angue uibrato comas missumque captat aure subrecta sonum, sentire et umbras solitus. Vt propior stetit Ioue natus antro, sedit incertus canis leuiterque timuit - ecce latratu graui loca muta terret; sibilat totos minax serpens per armos. Vocis horrendae fragor per ora missus terna felices quoque exterret umbras. Soluit a laeua feros tunc ipse rictus et Cleonaeum caput opponit ac se tegmine ingenti clepit, uictrice magnum dextera robur gerens. Huc nunc et illuc uerbere assiduo rotat, ingeminat ictus. Domitus infregit minas et cuncta lassus capita summisit canis antroque toto cessit. Extimuit sedens uterque solio dominus et duci iubet; me quoque petenti munus Alcidae dedit. Tum grauia monstri colla permulcens manu adamante texto uincit; oblitus sui custos opaci peruigil regni canis componit aures timidus et patiens trahi erumque fassus, ore summisso obsequens, utrumque cauda pulsat anguifera latus. Postquam est ad oras Taenari uentum et nitor percussit oculos lucis ignotae nouus, resumit animos uictus et uastas furens quassat catenas; paene uictorem abstulit pronumque retro uexit et mouit gradu. Tunc et meas respexit Alcides manus; geminis uterque uiribus tractum canem ira furentem et bella temptantem inrita intulimus orbi. Vidit ut clarum diem et pura nitidi spatia conspexit poli, [oborta nox est, lumina in terram dedit] compressit oculos et diem inuisum expulit aciemque retro flexit atque omni petit ceruice terram; tum sub Herculeas caput abscondit umbras. Densa sed laeto uenit clamore turba frontibus laurum gerens magnique meritas Herculis laudes canit. CHORVS Natus Eurystheus properante partu iusserat mundi penetrare fundum: derat hoc solum numero laborum, tertiae regem spoliare sortis. Ausus es caecos aditus inire, ducit ad manes uia qua remotos tristis et nigra metuenda silua, sed frequens magna comitante turba. Quantus incedit populus per urbes ad noui ludos auidus theatri, quantus Eleum ruit ad Tonantem, quinta cum sacrum reuocauit aestas; quanta, cum longae redit hora nocti crescere et somnos cupiens quietos libra Phoebeos tenet aequa currus, turba secretam Cererem frequentat et citi tectis properant relictis Attici noctem celebrare mystae: tanta per campos agitur silentes turba; pars tarda graditur senecta tristis et longa satiata uita; pars adhuc currit melioris aeui: uirgines nondum thalamis iugatae et comis nondum positis ephebi matris et nomen modo doctus infans. His datum solis, minus ut timerent, igne praelato releuare noctem; ceteri uadunt per opaca tristes. Qualis est uobis animus, remota luce cum maestus sibi quisque sensit obrutum tota caput esse terra? stat chaos densum tenebraeque turpes et color noctis malus ac silentis otium mundi uacuaeque nubes. Sera nos illo referat senectus: nemo ad id sero uenit, unde numquam, cum semel uenit, potuit reuerti. Quid iuuat, durum, properare, fatum? omnis haec magnis uaga turba terris ibit ad manes facietque inerti uela Cocyto: tibi crescit omne, et quod occasus uidet et quod ortus. Parce uenturis: tibi, mors, paramur; sis licet segnis, properamus ipsi: prima quae uitam dedit hora carpit. Thebis laeta dies adest. aras tangite supplices, pingues caedite uictimas; permixtae maribus nurus sollemnes agitent choros; cessent deposito iugo arui fertilis incolae. Pax est Herculea manu Auroram inter et Hesperum, et qua sol medium tenens umbras corporibus negat; quodcumque alluitur solum longo Tethyos ambitu, Alcidae domuit labor. Transuectus uada Tartari pacatis redit inferis. Iam nullus superest timor: nil ultra iacet inferos. Stantes sacrificus comas dilecta tege populo. HERCVLES Vltrice dextra fusus aduerso Lycus terram cecidit ore; tum quisquis comes fuerat tyranni iacuit et poenae comes. Nunc sacra patri uictor et superis feram caesisque meritas uictimis aras colam. Te te laborum socia et adiutrix precor, belligera Pallas, cuius in laeua ciet aegis feroces ore saxifico minas; adsit Lycurgi domitor et rubri maris, tectam uirente cuspidem thyrso gerens, geminumque numen Phoebus et Phoebi soror (soror sagittis aptior, Phoebus lyrae) fraterque quisquis incolit caelum meus non ex nouerca frater. Huc appellite greges opimos, quidquid Indorum seges ... Arabesque odoris quidquid arboribus legunt conferte in aras, pinguis exundet uapor. Populea nostras arbor exornet comas, te ramus oleae fronde gentili tegat, Theseu; Tonantem nostra adorabit manus, tu conditores urbis et siluestria trucis antra Zethi, nobilis Dircen aquae laremque regis aduenae Tyrium coles. date tura flammis. AM. Nate, manantes prius manus cruenta caede et hostili expia. HE. Vtinam cruore capitis inuisi deis libare possem: gratior nullus liquor tinxisset aras; uictima haut ulla amplior potest magisque opima mactari Ioui, quam rex iniquus. AM. Finiat genitor tuus opta labores, detur aliquando otium quiesque fessis. HE. Ipse concipiam preces Ioue meque dignas: stet suo caelum loco tellusque et aether; astra inoffensos agant aeterna cursus, alta pax gentes alat; ferrum omne teneat ruris innocui labor ensesque lateant. Nulla tempestas fretum uiolenta turbet, nullus irato Ioue exiliat ignis, nullus hiberna niue nutritus agros amnis euersos trahat. Venena cessent, nulla nocituro grauis suco tumescat herba. Non saeui ac truces regnent tyranni; si quod etiamnum est scelus latura tellus, properet, et si quod parat monstrum, meum sit. - Sed quid hoc? medium diem cinxere tenebrae. Phoebus obscuro meat sine nube uultu. Quis diem retro fugat agitque in ortus? Vnde nox atrum caput ignota profert? Vnde tot stellae polum implent diurnae? Primus en noster labor caeli refulget parte non minima leo iraque totus feruet et morsus parat. Iam rapiet aliquod sidus: ingenti minax stat ore et ignes efflat et rutilam iubam ceruice iactans quidquid autumnus grauis hiemsque gelido frigida spatio refert uno impetu transiliet et uerni petet frangetque tauri colla. AM. Quod subitum hoc malum est? Quo, nate, uultus huc et huc acres refers acieque falsum turbida caelum uides? HE. Perdomita tellus, tumida cesserunt freta, inferna nostros regna sensere impetus: immune caelum est, dignus Alcide labor. In alta mundi spatia sublimis ferar, petatur aether: astra promittit pater. Quid, si negaret? Non capit terra Herculem tandemque superis reddit. En ultro uocat omnis deorum coctus et laxat fores, una uetante. Recipis et reseras polum? an contumacis ianuam mundi traho? dubitatur etiam? Vincla Saturno exuam contraque patris impii regnum impotens auum resoluam; bella Titanes parent, me duce furentes; saxa cum siluis feram rapiamque dextra plena Centauris iuga. Iam monte gemino limitem ad superos agam: uideat sub Ossa Pelion Chiron suum, in caelum Olympus tertio positus gradu perueniet aut mittetur. AM. Infandos procul auerte sensus; pectoris sani parum magni tamen compesce dementem impetum. HE. Quid hoc? Gigantes arma pestiferi mouent. Profugit umbras Tityos ac lacerum gerens et inane pectus quam prope a caelo stetit. Labat Cithaeron, alta Pallene tremit Macetumque Tempe. Rapuit hic Pindi iuga, hic rapuit Oeten, saeuit horrendum Mimas. Flammifera Erinys uerbere excusso sonat rogisque adustas propius ac propius sudes in ora tendit; saeua Tisiphone, caput serpentibus uallata, post raptum canem portam uacantem clausit opposita face. Sed ecce proles regis inimici latet, Lyci nefandum semen: inuiso patri haec dextra iam uos reddet. Excutiat leuis neruus sagittas. Tela sic mitti decet Herculea. AM. Quo se caecus impegit furor? Vastum coactis flexit arcum cornibus pharetramque soluit, stridet emissa impetu harundo - medio spiculum collo fugit uulnere relicto. HE. Ceteram prolem eruam omnisque latebras. Quid moror? Maius mihi bellum Mycenis restat, ut Cyclopia euersa manibus saxa nostris concidant. Huc eat et illuc claua disiecto obice rumpatque postes; columen impulsum labet. - Perlucet omnis regia: hic uideo abditum gnatum scelesti patris. AM. En blandas manus ad genua tendens uoce miseranda rogat. Scelus nefandum, triste et aspectu horridum: dextra precantem rapuit et circa furens bis ter rotatum misit; ast illi caput sonuit, cerebro tecta disperso madent. - At misera, paruum protegens gnatum sinu, Megara furenti similis e latebris fugit. HE. Licet Tonantis profuga condaris sinu, petet undecumque temet haec dextra et feret. AM. Quo misera pergis? Quam fugam aut latebras petis? Nullus salutis Hercule infesto est locus. Amplectere ipsum potius et blanda prece lenire tempta. ME. Parce iam, coniunx, precor, agnosce Megaram. Gnatus hic uultus tuos habitusque reddit; cernis, ut tendat manus? HE. Teneo nouercam. Sequere, da poenas mihi iugoque pressum libera turpi Iouem; sed ante matrem paruulum hoc monstrum occidat. ME. Quo tendis amens? Sanguinem fundes tuum? AM. Pauefactus infans igneo uultu patris perit ante uulnus, spiritum eripuit pauor. In coniugem nunc claua libratur grauis: perfregit ossa, corpori trunco caput abest nec usquam est. Cernere hoc audes, nimis uiuax senectus? Si piget luctus, habes mortem paratam - Pectus en telo indue, uel stipitem istum huc caede monstrorum inlitum conuerte, falsum ac nomini turpem tuo remoue parentem, ne tuae laudi obstrepat. CHO. Quo te ipse, senior, obuium morti ingeris? Quo pergis amens? Profuge et obtectus late unumque manibus aufer Herculeis scelus. HE. Bene habet, pudendi regis excisa est domus. Tibi hunc dicatum, maximi coniunx Iouis, gregem cecidi; uota persolui libens te digna, et Argos uictimas alias dabit. AM. Nondum litasti, nate: consumma sacrum. Stat ecce ad aras hostia, exspectat manum ceruice prona; praebeo, occurro, insequor: macta - quid hoc est? Errat acies luminum uisusque maeror hebetat? An uideo Herculis manus trementes? Vultus in somnum cadit et fessa ceruix capite summisso labat; flexo genu iam totus ad terram ruit, ut caesa siluis ornus aut portum mari datura moles. Viuis an leto dedit idem tuos qui misit ad mortem furor? Sopor est: reciprocos spiritus motus agit. Detur quieti tempus, ut somno grauis uis uicta morbi pectus oppressum leuet. - Remouete, famuli, tela, ne repetat furens. CHORVS Lugeat aether magnusque parens aetheris alti tellusque ferax et uaga ponti mobilis unda, tuque ante omnis, qui per terras tractusque maris fundis radios noctemque fugas ore decoro, feruide Titan: obitus pariter tecum Alcides uidit et ortus nouitque tuas utrasque domos. Soluite tantis animum monstris, soluite, superi, rectam in melius flectite mentem. Tuque, o domitor, Somne, malorum, requies animi, pars humanae melior uitae, uolucre o matris genus asteriae, frater durae languide Mortis, ueris miscens falsa, futuri certus et idem pessimus auctor, pax o rerum, portus uitae, lucis requies noctisque comes, qui par regi famuloque uenis placidus fessum lenisque fouens, pauidum leti genus humanum cogis longam discere noctem: preme deuinctum torpore graui, sopor indomitos alliget artus, nec torua prius pectora linquat, quam mens repetat pristina cursum. En fusus humi saeua feroci corde uolutat somnia: nondum est tanti pestis superata mali; clauaeque graui lassum solitus mandare caput quaerit uacua pondera dextra, motu iactans bracchia uano, nec adhuc omnis expulit aestus, sed ut ingenti uexata noto seruat longos unda tumultus et iam uento cessante tumet, .... Pelle insanos fluctus animi, redeat pietas uirtusque uiro - uel sit potius mens uesano concita motu: error caecus qua coepit eat; solus te iam praestare potest furor insontem: proxima puris sors est manibus nescire nefas. Nunc Herculeis percussa sonent pectora palmis, mundum solitos ferre lacertos uerbera pulsent ultrice manu; gemitus uastos audiat aether, audiat atri regina poli uastisque ferox qui colla gerit uincta catenis imo latitans Cerberus antro. Resonet maesto clamore chaos latique patens unda profundi et qui medius tua tela tamen senserat aer. Pectora tantis obsessa malis non sunt ictu ferienda leui: uno planctu tria regna sonent. Et tu collo decus ac telum suspensa diu, fortis harundo, pharetraeque graues, date saeua fero uerbera tergo. Caedant umeros robora fortes stipesque potens duris oneret pectora nodis: plangant tantos arma dolores. Ite infaustum genus, o pueri, noti per iter triste laboris, non uos patriae laudis comites ulti saeuos uulnere reges, non Argiua membra palaestra flectere docti fortes caestu fortesque manu, iam tamen ausi telum Scythicis leue corytis missum certa librare manu tutosque fuga figere ceruos nondumque ferae terga iubatae: ite ad Stygios, umbrae, portus, ite, innocuae, quas in primo limine uitae scelus oppressit patriusque furor: ite, iratos uisite reges. HERCVLES Quis hic locus, quae regio, quae mundi plaga? Vbi sum? Sub ortu solis, an sub cardine glacialis ursae? Numquid Hesperii maris extrema tellus hunc dat Oceano modum? Quas trahimus auras? Quod solum fesso subest? Certe redimus - unde prostrata ad domum uideo cruenta corpora? An nondum exuit simulacra mens inferna? Post reditus quoque oberrat oculis turba feralis meis? Pudet fateri: paueo; nescioquod mihi, nescioquod animus grande praesagit malum. Vbi est parens? Vbi illa natorum grege animosa coniunx? Cur latus laeuum uacat spolio leonis? Quonam abit tegimen meum idemque somno mollis Herculeo torus? Vbi tela? Vbi arcus? Arma quis uiuo mihi detrahere potuit? Spolia quis tanta abstulit ipsumque quis non Herculis somnum horruit? Libet meum uidere uictorem, libet, exurge, uirtus: quem nouum caelo pater genuit relicto, cuius in fetu stetit nox longior quam nostra? - Quod cerno nefas? Gnati cruenta caede confecti iacent, perempta coniunx. Quis Lycus regnum obtinet? Quis tanta Thebis scelera moliri ausus est Hercule reuerso? Quisquis Ismeni loca, Actaea quisquis arua, qui gemino mari pulsata Pelopis regna Dardanii colis, succurre, saeuae cladis auctorem indica. Ruat ira in omnis: hostis est quisquis mihi non monstrat hostem. Victor Alcidae, lates? Procede, seu tu uindicas currus truces Thracis cruenti siue Geryonae pecus Libyaeue dominos, nulla pugnandi mora est. En nudus asto; uel meis armis licet petas inermem. - Cur meos Theseus fugit paterque uultus? Ora cur condunt sua? Differte fletus; quis meos dederit neci omnis simul, profare. Quid, genitor, siles? At tu ede, Theseu, sed tua, Theseu, fide. - Vterque tacitus ora pudibunda obtegit furtimque lacrimas fundit. In tantis malis quid est pudendum? Numquid Argiuae impotens dominator urbis, numquid infestum Lyci pereuntis agmen clade nos tanta obruit? Per te meorum facinorum laudem precor, genitor, tuique nominis semper mihi numen secundum, fare. Quis fudit domum? Cui praeda iacui? AM. Tacita sic abeant mala. HE. Vt inultus ego sim? AM. Saepe uindicta obfuit. HE. Quisquamne segnis tanta tolerauit mala? AM. Maiora quisquis timuit. HE. His etiam, pater, quicquam timeri maius aut grauius potest? AM. Cladis tuae pars ista quam nosti quota est! HE. Miserere, genitor, supplices tendo manus. Quid hoc? Manus refugit - hic errat scelus. Vnde hic cruor? Quid illa puerili madens harundo leto? Tincta Lernaea nece: iam tela uideo nostra. Non quaero manum: quis potuit arcum flectere aut quae dextera sinuare neruom uix recedentem mihi? Ad uos reuertor; genitor, hoc nostrum est scelus? tacuere: nostrum est. AM. Luctus est istic tuus, crimen nouercae: casus hic culpa caret. HE. Nunc parte ab omni, genitor, iratus tona; oblite nostri, uindica sera manu saltem nepotes. Stelliger mundus sonet flammasque et hic et ille iaculetur polus; rupes ligatum Caspiae corpus trahant atque ales auida - cur Promethei uacant scopuli? Paretur uertice immenso feras uolucresque pascens Caucasi abruptum latus nudumque siluis. Illa quae pontum Scythen Symplegas artat hinc et hinc uinctas manus distendat alto, cumque reuocata uice in se coibunt saxa et in caelum expriment actis utrimque rupibus medium mare, ego inquieta montium iaceam mora. Quin structum aceruans nemore congesto aggerem cruore corpus impio sparsum cremo? Sic, sic agendum est: inferis reddam Herculem. AM. Nondum tumultu pectus attonito carens mutauit iras, quodque habet proprium furor, in se ipse saeuit. HE. Furiarum loca et inferorum carcer et sonti plaga decreta turbae - si quod exilium latet ulterius Erebo, Cerbero ignotum et mihi, hoc me abde, Tellus; Tartari ad finem ultimum mansurus ibo. Pectus o nimium ferum! Quis uos per omnem, liberi, sparsos domum deflere digne poterit? Hic durus malis lacrimare uultus nescit. Huc arcum date, date huc sagittas, stipitem huc uastum date. Tibi tela frangam nostra, tibi nostros, puer, rumpemus arcus; at tuis stipes grauis ardebit umbris; ipsa Lernaeis frequens pharetra telis in tuos ibit rogos: dent arma poenas. Vos quoque infaustas meis cremabo telis, o nouercales manus. AM. Quis nomen usquam sceleris errori addidit? HE. Saepe error ingens sceleris obtinuit locum. AM. Nunc Hercule opus est: perfer hanc molem mali. HE. Non sic furore cessit extinctus pudor, populos ut omnes impio aspectu fugem. Arma, arma, Theseu, flagito propere mihi subtracta reddi. Sana si mens est mihi, referte manibus tela; si remanet furor, pater, recede: mortis inueniam uiam. AM. Per sancta generis sacra, per ius nominis utrumque nostri, siue me altorem uocas seu tu parentem, perque uenerandos piis canos, senectae parce desertae, precor, annisque fessis; unicum lapsae domus firmamen, unum lumen afflicto malis temet reserua. Nullus ex te contigit fructus laborum; semper aut dubium mare aut monstra timui; quisquis in toto furit rex saeuus orbe, manibus aut aris nocens, a me timetur; semper absentis pater fructum tui tactumque et aspectum peto. HE. Cur animam in ista luce detineam amplius morerque nihil est: cuncta iam amisi bona, mentem arma famam coniugem gnatos manus, etiam furorem. Nemo polluto queat animo mederi: morte sanandum est scelus. AM. Perimes parentem? HE. Facere ne possim, occidam. AM. Genitore coram? HE. Cernere hunc docui nefas. AM. Memoranda potius omnibus facta intuens unius a te criminis ueniam pete. HE. Veniam dabit sibi ipse, qui nulli dedit? laudanda feci iussus: hoc unum meum est. Succurre, genitor; siue te pietas mouet seu triste factum siue uiolatum decus uirtutis, effer arma; uincatur mea fortuna dextra. TH. Sunt quidem patriae preces satis efficaces, sed tamen nostro quoque mouere fletu. Surge et aduersa impetu perfringe solito. Nunc tuum nulli imparem animum malo resume, nunc magna tibi uirtute agendum est: Herculem irasci ueta. HE. Si uiuo, feci scelera; si morior, tuli. Purgare terras propero. Iamdudum mihi monstrum impium saeuumque et immite ac ferum oberrat: agedum, dextra, conare aggredi ingens opus, labore bis seno amplius. Ignaue, cessas, fortis in pueros modo pauidasque matres? Arma nisi dantur mihi, altum omne Pindi Thracis excidam nemus Bacchique lucos et Cithaeronis iuga mecum cremabo, tota cum domibus suis dominisque tecta, cum deis templa omnibus Thebana supra corpus excipiam meum atque urbe uersa condar, et, si fortibus leue pondus umeris moenia immissa incident septemque opertus non satis portis premar, onus omne media parte quod mundi sedet dirimitque superos, in meum uertam caput. AM. Reddo arma. HE. Vox est digna genitore Herculis. Hoc en peremptus spiculo cecidit puer. AM. Hoc Iuno telum manibus emisit tuis. HE. Hoc ego utar. AM. Ecce quam miserum metu cor palpitat pectusque sollicitum ferit. HE. Aptata harundo est. AM. Ecce iam facies scelus uolens sciensque. HE. Pande, quid fieri iubes? AM. Nihil rogamus: noster in tuto est dolor. Natum potes seruare tu solus mihi, eripere nec tu; maximum euasi metum: miserum haut potes me facere, felicem potes. Sic statue, quidquid statuis, ut causam tuam famamque in arto stare et ancipiti scias: aut uiuis aut occidis. Hanc animam leuem fessamque senio nec minus fessam malis in ore primo teneo. Tam tarde patri uitam dat aliquis? Non feram ulterius moram, senile ferro pectus impresso induam: hic, hic iacebit Herculis sani scelus. HE. Iam parce, genitor, parce, iam reuoca manum. Succumbe, uirtus, perfer imperium patris. Eat ad labores hic quoque Herculeos labor: uiuamus. Artus alleua afflicti solo, Theseu, parentis. Dextra contactus pios scelerata refugit. AM. Hanc manum amplector libens, hac nisus ibo, pectori hanc aegro admouens pellam dolores. HE. Quem locum profugus petam? Vbi me recondam quaue tellure obruar? Quis Tanais aut quis Nilus aut quis Persica uiolentus unda Tigris aut Rhenus ferox Tagusue Hibera turbidus gaza fluens abluere dextram poterit? Arctoum licet Maeotis in me gelida transfundat mare et tota Tethys per meas currat manus, haerebit altum facinus. In quas impius terras recedes? Ortum an occasum petes? Vbique notus perdidi exilio locum. Me refugit orbis, astra transuersos agunt obliqua cursus, ipse Titan Cerberum meliore uultu uidit. O fidum caput, Theseu, latebram quaere longinquam, abditam; quoniamque semper sceleris alieni arbiter amas nocentes, gratiam meritis refer uicemque nostris: redde me infernis, precor, umbris reductum, meque subiectum tuis restitue uinclis: ille me abscondet locus - sed et ille nouit. TH. Nostra te tellus manet. Illic solutam caede Gradiuus manum restituit armis: illa te, Alcide, uocat, facere innocentes terra quae superos solet.